Από τον Μανώλη Μακρυλλό, Σπογγέμπορο

Αν και γίνεται αναφορά στο σφουγγάρι από τους Αρχαίους, και ως προς τη βιολογική του σύνθεση και ως προς τη χρήση του, άγνωστος παραμένει μέχρι τώρα ο κύκλος της ζωής του όπως άγνωστο παραμένει, μέχρι τώρα, το βάθος χρόνου ενασχόλησης των Καλυμνίων με την αλιεία των σφουγγαριών.

Όμως , οι εξαιρετικές ποιότητες σφουγγαριών της Ανατολικής Μεσογείου, όπως και η πρωτοεμφανιζόμενη εμπορία του είδους στην ίδια περιοχή, δίδουν βάσιμες ενδείξεις πως κυρίως νησιωτικές περιοχές του Αιγιακού χώρου θα ήταν οι «σπογγοθήρες» του Ομήρου και του Οππιανού.

Το σφουγγάρι, από τις απλούστερες και αρχαιότερες μορφές πολυκύτταρου ζώου, παραμένει απλό εκατομμύρια χρόνια, επιτυγχάνοντας όλες του τις λειτουργίες, όπως διατροφή, αναπνοή, κίνηση, αναπαραγωγή με τα κύτταρά του μόνο.

Η Κάλυμνος και οι Καλύμνιοι, αιώνες τώρα, στήριξαν τις τύχες τους και πέτυχαν τα πάντα χάρη στο σφουγγάρι και χάρη στην ενασχόλησή τους με τη θάλασσα. Η κοινωνική και πολιτιστική πορεία του νησιού, άρρηκτα δεμένη με την οικονομική του άνθιση, παρουσιάζει πάντα, στο μέτρο των δυνατοτήτων του νησιού, εμφανή πρόοδο και, πάντως, σημαντικότερη αυτής των άλλων νησιών.

Η ενασχόληση του Καλύμνιου με τη θάλασσα, αλλά κυρίως με τη σπογγαλιεία, κράτησε τον πληθυσμό του νησιού σε επίπεδο ικανοποιητικό, συγκριτικά με άλλα νησιά που συνεχώς ερήμωναν. Ο συνδυασμός της άγονης Καλύμνικης γης με τη θάλασσα και το πανέμορφο Μεσογειακό βυθό διαμόρφωσαν το χαρακτήρα των Καλυμνίων.

Του προσέδωσαν την ποικιλία και την ιδιομορφία που συνδυάζει το τραχύ με το ευγενικό της ψυχής. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με το σφουγγάρι, που το βρίσκεις σε μία γκάμα βάθους από μερικά εκατοστά μέχρι την άβυσσο των 8500 μέτρων, σε 5000 διαφορετικά είδη, με ποικιλία χρωμάτων και μεγεθών, με αφή πότε λεία και βελούδινη, πότε άγρια και σκληρή!

Το σύγχρονο και δυναμικό πανεπιστήμιο “Gabriele D’ Annunzio”, του Chieti, της Ιταλίας, θέλοντας να δικαιολογήσει τη πρότασή του για τη δημιουργία στην Κάλυμνο «Πολυδύναμου Κέντρου Ερευνών Υπερβαρικής και Υποβρύχιας Ιατρικής» (1984) γράφει :

…… αλλά εκείνο που την κάνει πραγματικά μοναδική (την Κάλυμνο) είναι το γεγονός ότι, χιλιάδες χρόνια τώρα, οι ψαράδες της καταδύονται στη θάλασσα, για να ψαρέψουν σφουγγάρια. Είναι νησί εξοικειωμένων στην κατάδυση ανθρώπων – κάποτε χωρίς αναπνοή - και τώρα βατραχανθρώπων. Η διαδοχή γενεών σφουγγαράδων διαμόρφωσε το σώμα και τη νοοτροπία τους. Γι’ αυτό μία υποβρύχια οργάνωση στέκει καλά ανάμεσά τους. Μπορούν να την κατανοήσουν και να της δώσουν ώθηση, επέκταση και βελτίωση….

Η σημερινή πραγματικότητα, όμως, λόγω της αρρώστιας που μαστίζει τα σφουγγάρια, έχει υποχρεώσει τον Καλύμνιο να στραφεί σε άλλες μορφές αλιείας. Τα σφουγγαράδικα καΐκια έχουν δώσει τη θέση τους στα «ξιφιάδικα», στα αλιευτικά για την «Τούνα». Το εμπόριο της «Τούνας» και του Ξιφία ανθεί.

Και η κοινωνία, που παράδοσή της ήταν το «ή σφουγγάρι ή τομάρι !» νιώθει μετέωρη, αναποφάσιστη. Μερικοί ακολούθησαν το μεγάλο κύμα της μετανάστευσης. Άλλοι στράφηκαν σε επαγγέλματα της στεριάς.

Όλοι, όμως, φαίνεται να περιμένουν …να περιμένουν με καρτερικότητα τη μέρα που θα ξανασαλπάρουν τα σφουγγαράδικα για την «Μπαρμπαριά », που θα ξαναχτυπήσουν οι καμπάνες του Άϊ Νικόλα για τον ερχομό του πατέρα, του αδερφού, του γιού. Γιατί όλοι γνωρίζουν ότι το Σφουγγάρι δε θα πεθάνει. Αυτή εδώ είναι μια μπόρα, μια φουρτούνα. Θα περάσει.

Δείτε φωτογραφίες από το παρελθόν και το παρόν της σπογγαλιείας στην Κάλυμνο