Πρόκειται ίσως για τον καλύτερα διατηρημένο παλαιοχριστιανικό οικισμό του ελλαδικού χώρου, καθώς τα οικοδομήματα σώζονται σε εντυπωσιακή κατάσταση, μέχρι το ύψος της στέγης τους σε ορισμένες περιπτώσεις.

Ο οικισμός περιλαμβάνει και έξι παλαιοχριστιανικές εκκλησίες.

Στο δυτικό τμήμα του οικισμού βρίσκεται ο βυζαντινός ναός της Παναγιάς Κυρα-Χωστής με θαυμάσιες τοιχογραφίες, οι οποίες χρονολογούνται από τον 11ο μέχρι τον 14ο αιώνα.

Θέση / Πρόσβαση

Το ελληνιστικό οχυρό στη θέση Έμπολας οικοδομήθηκε στα τέλη 4ου-αρχές 3ου π. Χ. αιώνα.

 Το οχυρό αποσκοπούσε στην προστασία των κατοίκων της κοιλάδας, κατά τη διάρκεια επιδρομών.

Κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα κατασκευάστηκε στο βόρειο τμήμα του η επιβλητική παλαιοχριστιανική βασιλική του Ταξιάρχη, κτισμένη με οικοδομικό υλικό από το αρχαίο οχυρό.

Μέσα στον 12ο-13ο αιώνα οικοδομήθηκε το εκκλησάκι του Ταξιάρχη στο νοτιοανατολικό τμήμα της παλαιοχριστιανικής εκκλησίας.

Θέση / Πρόσβαση

Το Καστρί αποτελεί ένα μικρό αρχαίο οχυρό, στο οποίο πρέπει να κατέφευγαν οι κάτοικοι των γειτονικών περιοχών σε ώρα ανάγκης.

Από τη θέση του μπορούσε να εποπτεύει τη γύρω περιοχή, κυρίως το θαλάσσιο χώρο και το λιμάνι του Εμπορειού.

Από τη μελέτη της τειχοδομίας του τείχους και των πύργων του και τα δείγματα επιφανειακής κεραμικής το Καστρί χρονολογείται στα τέλη του 4ου - αρχές 3ου π. Χ. αιώνα.

Τα οικοδομήματα του εσωτερικού του οχυρού διατηρούνται σε κατάσταση θεμελίων.

 Από αυτά ξεχωρίζει ένα στενόμακρο οικοδόμημα, το οποίο αποτελούσε ελαιοτριβείο.

Το Καστέλλι είναι ένα βυζαντινό οχυρό, κτισμένο πάνω στο βραχώδη λόφο του ακρωτηρίου Ασπροπουντάρι.

Δημιουργήθηκε μέσα από τη ζωτική ανάγκη επιβίωσης του ακριτικού νησιού της Καλύμνου, αλλά και του Βυζαντινού Κράτους, από τις θαλάσσιες επιδρομές των Αράβων κατά τον 7ο μ. Χ. αιώνα.

Τα πολλά ερείπια οικοδομημάτων, που υπάρχουν εντός των τειχών, δείχνουν, ότι το Καστέλλι αποτελούσε μικρό οχυρωμένο οικισμό.

Η στρατηγική θέση του φαίνεται και από την οπτική επαφή, που αυτό έχει με τους σύγχρονούς του οχυρωμένους οικισμούς της Γαλατιανής και του Αγίου Κωνσταντίνου.

Το οχυρό πιθανόν κατοικούνταν έως και τον 10ο αιώνα.

Πρόκειται για αρχαίο οικισμό, ο οποίος άκμασε από τους πρώιμους ελληνιστικούς (τέλη 4ου - αρχές 3ου π. Χ. αιώνα) έως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους (μέσα 2ου μ. Χ. αιώνα), σύμφωνα με τις ανασκαφικές ενδείξεις.

Οι ανασκαφές των τελευταίων χρόνων έφεραν στο φως έναν πλακόστρωτο κλιμακωτό δρόμο, εκατέρωθεν του οποίου βρέθηκαν οικίες, εργαστήρια, λαξευτά πηγάδια, με πληθώρα ευρημάτων.

Στα βόρεια του οικισμού είναι ορατό τμήμα του ισοδομικού τείχους, που τον προστάτευε.

Έξω από το τείχος (στα βόρεια) είναι ορατοί διάφοροι αρχαίοι λαξευτοί τάφοι.

Θέση / Πρόσβαση